Conferentie ‘Breng de basis op orde’

Lef hebben, samenwerken en door de vingers kijken

Lef hebben en samenwerken met jongeren om te kijken hoe het beter kan. Dat zijn belangrijke ingrediënten om te voorkomen dat jongeren dak- en thuisloos worden, bleek op de conferentie ‘Breng de basis op orde’ die SZN op 6 juni 2018 samen met Kansfonds hebben georganiseerd. “We moeten buiten de wetten om leren denken en door de vingers kijken”, zei staatssecretaris Paul Blokhuis. “Ga die jongeren helpen.”

Lef hebben, je verantwoordelijkheid nemen en samenwerken met ervaringsdeskundige jongeren om te kijken hoe het beter kan. Dat kwam steeds weer bovendrijven op de conferentie ‘Breng de basis op orde’. “De overheid heeft steken laten vallen en deze jongeren laten zwemmen”, stelde staatssecretaris Paul Blokhuis. “We moeten ons schamen dat we het zover hebben laten komen.”

Paul Blokhuis, Adriana van Dooijeweert (voorzitter van het College voor de rechten van de Mens), Derk Loorbach (hoogleraar socio-economic transitions en directeur DRIFT), Victor Everhardt (wethouder in Utrecht en voorzitter van de VNG-subcommissie Jeugd) en ervaringsdeskundige jongeren gingen in aanwezigheid van Koningin Máxima in debat over preventie en basisrechten als onderdak, inkomen en onderwijs. In Nederland én Caribisch Nederland.

Thuis is…

…tot rust komen
…waar mijn verspreekwoordjes begrepen worden
…waar ik mag zeggen dat het eten soms niet lekker is
…veilig zijn

Een thuis hebben is voor bijna iedereen vanzelfsprekend, maar voor sommige jongeren niet. Net als alle jongeren hebben ze plannen, dromen, ambities, alleen missen ze de steun van ouders en een thuis. Help hun basis op orde te brengen door hun verhalen te delen:  Thuisis.nl

Baksteen

Uit veiligheidsoverwegingen mocht geen van de aanwezigen een tas bij zich dragen. Iedereen liep rond met z’n spulletjes in de hand. Dat voelt voor sommigen al behoorlijk ontheemd, laat staan hoe het voelt als je geen thuis hebt. Om dat te symboliseren hadden dakloze jongeren een baksteen meegenomen, een last die je dag in dag uit bij alles wat je doet met je meedraagt.

Buiten wetten om denken

Ervaringsdeskundige jongeren speelden piano, hielden een voordracht, vertelden over hun ervaringen en wat het betekent om wél een thuis te hebben. Paul Blokhuis: “De tranen schieten me in de ogen als ik hoor hoeveel jongeren missen als ze geen thuis hebben. De overheid, gemeenten, ze moeten samen met jongeren kijken hoe het beter kan. We moeten buiten de wetten om leren denken en door de vingers kijken. Wat heeft de jongere nodig? Daar gaat het om. En dat houdt niet op bij achttien jaar. Als een hulpverlener jou goed helpt, moet die gewoon verder kunnen na het achttiende jaar.”

Meer woningen voor kwetsbare jongeren

Hoe? Dat is een kwestie van dóen, betoogde Victor Everhardt. “Wij als overheid moeten goed luisteren naar ervaringsdeskundige jongeren.” Zelf heeft hij een ervaringsdeskundige schaduwwethouder, waarmee hij naar het schulden- en armoedebeleid heeft gekeken. Paul Blokhuis riep gemeenten op meer woningen te creëren voor kwetsbare mensen. “Eenderde van de gemeenten heeft hierover afspraken met woningcorporaties. Tweederde dus niet. Ik ga me er hard voor maken dat ze dat wel gaan doen, ook voor kwetsbare jongeren.”

‘Nederland is wereldkampioen uithuisplaatsingen. Soms is dat de beste oplossing, maar thuis is een kind meestal thuis beter af, als dat niet gaat in een pleeggezin en pas als laatste in een instelling.’

Staatssecretaris Paul Blokhuis

Niet uit- maar insluiten

Ook Derk Loorbach pleitte voor daadkracht. En samenwerking: “Het zit ‘m voor een groot deel in de uitvoering. Instanties doen hun best, maar tot aan de poort, waarna de jongere weer verder shopt. Zo houdt iedereen de situatie in stand. Die baksteen moet niet de last van de jongeren zijn, maar de verplichting voor ons om deze jongeren niet uit, maar ín te sluiten.”

Geen leeftijdsgrenzen, wel vaardigheden

De jongeren zelf lopen vooral tegen de bureaucratie aan, vertelden ze. Stop met leeftijdsgrenzen voor inkomensvoorzieningen en toeslagen, en werk vóór ze achttien zijn aan vaardigheden, was een van hun suggesties. “Gemeenten moeten jongeren voorlichten in hoe de regelingen werken, hoe je iets aanvraagt, wat een jongerenloket is, wat boekhouden is.” Ook gaven ze aan dat de Participatiewet een belemmering is voor dakloze jongeren of zelfs dakloosheid veroorzaakt. “Jongeren laten zich niet registreren als ze ergens inwonen, anders wordt de gastheer gekort en belanden ze weer op straat.”

De-stigmatiseren

Innovator Tijmen Schep riep op om het stigma rond dak- en thuisloze jongeren op te heffen. Van degelijke geitenwollen sokken zijn vegetariërs nu mainstream en hip geworden. Dat moet ook kunnen met deze groep, betoogde hij. Door problemen vroeg te herkennen, preventie, en door verhalen te vertellen om begrip en kansen te creëren.

‘Iedereen in de omgeving van een jongere waar het niet goed mee gaat, moet denken: wat kunnen we beter doen?’

Derk Loorbach, hoogleraar socio-economic transitions en directeur DRIFT

Investeren loont

Investeren in jongeren is rendabel voor gemeenten, bleek ook tijdens de conferentie. De maatschappelijke kosten per dakloze jongere liggen jaarlijks tussen de 36.000 en 100.000 euro. In totaal kosten ze Nederland jaarlijks minimaal 2,4 miljard euro per jaar. Elke geïnvesteerde euro in een ‘spookjongere’ richting opvang levert 1,40 euro op, elke euro die een gemeente investeert om een jongere van een ‘knipperlicht- naar herstartscenario’ te krijgen, en van ‘stabiel naar zelfstandigheid’ levert zelfs 2,40 euro op. Dakloosheid voorkomen valt nog gunstiger uit.

Manifest

SZN heeft een manifest opgesteld met de belangrijkste actiepunten om de basis op orde te krijgen. Twee dakloze jongeren boden Koningin Máxima en staatssecretaris Paul Blokhuis dit manifest (zie kader) aan. Het is aan politici, beleidsmakers en professionals, maar ook aan naaste omgeving als familie en buren om hiermee aan de slag te gaan. “Iedereen in de omgeving van een jongere waar het niet goed mee gaat, moet denken: wat kunnen we beter doen?” benadrukte Derk Loorbach tijdens de conferentie. “De grens van de wet is niet zo belangrijk”, stelde Paul Blokhuis. “Ga die jongeren helpen.”

‘Wij moeten goed naar jongeren luisteren en handelen om de basis op orde te brengen. Jongeren moeten daar geen last van hebben.

Victor Everhardt, wethouder in Utrecht en voorzitter VNG-subcommissie Jeugd

Tijdens de conferentie boden dakloze jongeren Koningin Máxima en staatssecretaris Paul Blokhuis een manifest van SZN aan met de belangrijkste actiepunten om de basis op orde te brengen:

  • Een dak boven het hoofd: een passende en stabiele woonplek.
  • Een inkomen: voldoende inkomen met een plan voor (het voorkomen van) schulden.
  • Toegang tot onderwijs of werk: school, een baan of dagbesteding met kansen voor ontwikkeling en toekomstperspectief.
  • Ondersteuning en zorg: continuïteit van zorg tot 27 jaar, met in ieder geval één volwassene die een lange periode voor de jongere beschikbaar is en een netwerk van informele steun.
  • Versterking van persoonlijke en levensvaardigheden: jongeren leren grip te krijgen op hun leven door de onderliggende problematiek aan te pakken (zoals vertrouwen in jezelf, levensvaardigheden en erbij horen; wat kan ik, wat wil ik en hoe geef ik dat vorm).

Bijpraten met Blokhuis

Staatssecretaris Blokhuis nodigt in het najaar de twaalf jongeren uit die tijdens de conferentie vertelden over hun ervaringen, om te beoordelen of de beleidsmakers goede stappen zetten. SZN houdt de vinger aan de pols!

‘Een thuis is een basisrecht, géén gunst. Ook als iemand een aantal verkeerde keuzes maakt.’

Adriana van Dooijeweert, voorzitter van het College voor de rechten van de Mens

Kamerbrief rapport ‘Zwerfjongeren en schulden’

Staatssecretaris Van Ark (SZW) zendt de Tweede Kamer het onderzoek uitgevoerd naar zwerfjongeren met schulden.

Download ‘Kamerbrief rapport ‘Zwerfjongeren en schulden”
PDF document | 7 pagina’s | 184 kB | Kamerstuk: Kamerbrief | 12-06-2018

Bijlage: Onderzoek zwerfjongeren en schulden
Publicatie | 12-06-2018

Kwartaalblad Kansfonds ISSUU  | zomer 2018

In de pers: ‘Breng de basis op orde’

Slapen op stations, eten stelen en nooit om hulp vragen

Het aantal dakloze jongeren in Nederland is fors toegenomen. Nieuw onderzoek brengt deze groep in beeld. Angelo (23) zwierf op straat. „Dit zit echt diep.”
NRC 11 juni

Blokhuis: ‘Overheid moet zich schamen’

De overheid is geen schild geweest voor de 12.400 dak- en thuisloze jongeren in Nederland. De overheid heeft steken laten vallen en deze jongeren laten zwemmen, zei staatssecretaris Paul Blokhuis (CU) woensdag op de conferentie Breng de basis op orde. ‘We moeten ons schamen dat we het zo ver hebben laten komen.’
Binnenlands Bestuur 7 juni

Pas als een jongere zwerft, is er hulp

Ze wonen in zorg­instellingen en leef­groepen, tot op hun achttiende de jeugd­zorg stopt. Als ze proberen op eigen benen te staan, gaat het vaak mis: er ontstaan schulden, ze raken hun woning kwijt en beginnen te zwerven. Dat moet anders.
Parool 5 juni

Ex-zwerfjongere Sannie: ’Dit is geen leven, maar óverleven’

Haar rugzak was gevuld met een zwaar verleden, pas met een eigen dak boven haar hoofd kreeg Sannie weer een toekomst. De 24-jarige Amsterdamse vertelt hoe haar leven eruitzag als zwerfjongere. En dat van haar lotgenoten, die alarmerend in aantal toenemen. De Stichting Zwerfjongeren Nederland maakt zich hard voor dakloze jongeren, vrijwel altijd met een jeugdzorgverleden. „Laat ze niet dobberen. Breng de basis op orde!”
De Telegraaf 2 juni

Waarom zwerfjongeren onnodig lang op achterstand worden gezet

Toen Stephanie Kaptein op haar veertiende wegliep van huis maakte ze haar ouders wijs dat ze een schooluitje had. Haar vader bracht haar met wel erg volle tassen naar de bushalte en vroeg: ‘Ga je op vakantie of zo?’
de Volkskrant 4 juni

Het aantal zwerfjongeren in Nederland groeit! In gesprek met twee van hen

Een item op radio 1 met 2 ex-zwerfjongeren en Marleen van der Kolk
De Nieuws BV 4 juni